Havenhuis

De voormalige brandweerkazerne aan kaai 63 is vandaag in goede handen bij Port of Antwerp-Bruges. Als beheerder van een groot deel van het Antwerpse havengebied draagt het Havenbedrijf niet alleen zorg voor de economische ontwikkeling van de haven, maar ook voor haar historische gebouwen. De kazerne herinnert aan de cruciale rol van de brandweer in een van de grootste havens van Europa en vormt zo een waardevol stukje havenerfgoed. Door het gebouw te onderhouden, een passende nieuwe functie te geven en het verhaal ervan levend te houden, zorgt het Havenbedrijf ervoor dat dit markante monument een duurzame toekomst kreeg.

Van brandweerkazerne tot Havenhuis

In 1912 voltooide Alexis Van Mechelen zijn ontwerp voor een nieuwe brandweerkazerne voor het havengebied. Het neotraditionele complex bestond uit 4 vleugels rond een binnenkoer en was geïnspireerd op het 16de-eeuwse Hanzahuis aan het Bonapartedok, dat in 1893 afbrandde. De oorlogsomstandigheden maakten de aankoop en het transport van bouwmaterialen moeilijk. Daardoor kon het pas in 1922 worden afgewerkt, onder leiding van Emile Van Averbeke.

De geplande toren aan de zuidkant werd maar voor de helft gerealiseerd. Hij diende om de brandslangen te drogen en voor ladderoefeningen. De wagenzaal, een seinkamer en de magazijnen waren ingericht op het gelijkvloers. Op de verdiepingen bevonden zich de woonmodules voor de (onder)officieren en de slaapzalen, want het volledige brandweerkorps woonde in de kazerne. Toen daar een einde aan kwam, werd in 1953 beslist om de verdiepingen om te vormen tot kantoren voor de technische dienst van het Havenbedrijf en de brandweer.

In 2009 opende er een nieuwe brandweerkazerne aan de Noorderlaan. Tegelijkertijd besliste het Havenbedrijf om al haar diensten te centraliseren op 1 locatie. Daarvoor zou de voormalige brandweerkazerne gerestaureerd worden en uitgebreid met een nieuwbouw. Zaha Hadid Architects won de ontwerpwedstrijd voor het project.

De buitengevels en daken van de oorspronkelijke kazerne bleven ongewijzigd. Door de installatie van een glazen koepel kan de vroegere binnenplaats vandaag dienstdoen als receptie van het Havenhuis. Het volume van de nieuwbouw wordt boven de brandweerkazerne opgetild. De vorm refereert aan een schip en wijst in de richting van de Schelde. De gevels zijn bekleed met driehoekige glazen panelen. De golvende structuur bootst het water na.

De draagstructuur van de nieuwbouw bevindt zich ten zuiden van het bestaande gebouw en op de binnenkoer. In de kokers zit de verticale circulatie verwerkt. Het torentje van de oude brandweerkazerne is voorzien van een glazen liftkoker die het bestaande gebouw met de nieuwbouw verbindt.

In 2016 verhuisde het Havenbedrijf naar de nieuwe locatie. Het indrukwekkende geheel aan de rand van het havengebied markeert de status van Antwerpen als wereldhaven.