Havenkranen
- Bereikbaarheid
Openingsuren: van 10 tot 17 uur
- Adres
Ter hoogte van Rijnkaai 31, 2000 Antwerpen
In goede handen
De historische havenkranen op de Scheldekaaien behoren tot de meest indrukwekkende erfgoedstukken van het MAS. Achter de iconische constructies staat een gedreven ploeg vrijwilligers die zich met hart en ziel inzet voor hun behoud. Met vakmanschap, geduld en een grote liefde voor industrieel erfgoed zorgen zij mee voor het onderhoud van de kranen. Hun engagement gaat verder dan poetsen en schilderen: in samenwerking met professionele partners en tewerkstellingstrajecten ondersteunen ze ook restauratieprojecten en staan ze in voor het onthaal van bezoekers. Zo blijft dit kwetsbare erfgoed niet alleen bewaard, maar ook toegankelijk voor iedereen.
Van tredkraan tot technologisch wonder
De havenkranen langs de Antwerpse kaaien zijn veel meer dan functionele werktuigen. Ze vertellen het verhaal van de haven en haar voortdurende groei. Al in 1263 was er sprake van een kraan in de Antwerpse haven: een houten tredkraan die door het stadsbestuur ter beschikking was gesteld van de handel.
Eeuwenlang waren kranen afhankelijk van mankracht, maar met de industriële revolutie volgde een snelle technologische evolutie. Houten constructies maakten plaats voor ijzeren kranen en spierkracht werd vervangen door stoom, koudwaterdruk van onder meer het Zuiderpershuis, en uiteindelijk elektriciteit. Tussen 1880 en 1912 steeg het aantal kranen van 12 naar 300 en tegen 1930 stonden er bijna 600 kranen in de haven. Dat indrukwekkende kranenpark was nodig om de altijd grotere stroom aan goederen efficiënt te verwerken.
Een unieke collectie voor de toekomst
In 1974 besliste het Antwerpse stadsbestuur om telkens wanneer een soort havenkraan uit dienst ging, een representatief exemplaar te bewaren. Ze werden overgedragen aan het Nationaal Scheepvaartmuseum, vandaag het MAS. De collectie telt intussen 18 historische havenkranen en is daarmee een van de grootste maar zeker de meest diverse collecties ter wereld. De oudste kraan, aan het MAS, is van 1884. De oudste elektrische kraan op de Rijnkaai dateert van 1907, de jongste uit 1963.
Tijdelijk verplaatst tijdens de kaaiwerken
Tijdens de grootschalige heraanleg en stabilisatie van de Antwerpse kaaimuur zijn 14 monumentale kranen tijdelijk verplaatst om schade te voorkomen. Met uiterste precisie tilde een reusachtige gele hijskraan de kolossen een voor een op en plaatste ze veilig dichter bij de straatzijde, langs de oude waterkeringsmuur. Zo blijven die markante getuigen van het havenverleden ook tijdens ingrijpende werken letterlijk en figuurlijk in goede handen.
Vrijwilligers gezocht
Zin om ook voor de havenkranen te zorgen? Inventariseer mee het technisch kranenarchief, help tijdens open dagen om bezoekers te ontvangen of materiaal aan te vragen of voer mee kleine onderhoudswerken en controles uit.
Je kan je opgeven om af en toe te komen helpen of om je structureel in te zetten. Heb je interesse? Mail naar koen.vereecken@antwerpen.be.
VRIJ BEZOEK
Bezoek de Havenkranen
Op de hoogte blijven van Open Monumentendag en ander erfgoednieuws?
Schrijf je in voor de nieuwsbrief van Onroerend Erfgoed stad Antwerpen.
