Heilige Familiekerk

De Heilige Familiekerk is een historisch en beschermd monument waar nog wekelijks een eucharistieviering plaatsvindt. Ze blijft voor velen een plek van geloof, terwijl de kerkraad en haar vrijwilligers tegelijk ruimte creëren voor nieuwe gemeenschapsvormende initiatieven. Zo wordt de kerkmeesterwoning ernaast al enkele jaren gedeeld gebruikt door buurtverenigingen onder de noemer Kox2140. Het is een levendige plek voor onder meer yogalessen, creatieve ateliers, therapie en repetities. Beweging.net Antwerpen ondersteunt dat gedeeld gebruik en stimuleert de samenwerking tussen de verschillende gebruikers. In nauwe dialoog met gebruikers en vrijwilligers wordt bovendien stap voor stap geëxperimenteerd met activiteiten in de kerk zelf, zoals culturele optredens, gesprekken rond maatschappelijke thema’s en buurtmomenten.

De drijvende kracht in dat traject zijn de vele vrijwilligers. De kerkraad en parochiale werking dragen het erfgoed en de traditie en geëngageerde buurtbewoners brengen een nieuwe dynamiek. Dankzij hun inzet, samenwerking en wederzijds vertrouwen groeit de kerk stap voor stap uit tot een open plek met potentieel, waar mensen samenkomen om te vieren, te creëren, te reflecteren en gemeenschap te vormen.

Van landelijke gehucht tot parochiekerk

Tot het begin van de 19de eeuw was Borgerhout een landelijk gehucht dat bestuurlijk en kerkelijk deel uitmaakte van Deurne. Met de oprichting van Borgerhout als zelfstandige gemeente in 1836 kwam daar verandering in. In 1837 werd een eigen parochie opgericht, toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw ter Sneeuw. In de daaropvolgende decennia groeide de gemeente snel uit tot een dichtbebouwd en geïndustrialiseerd gebied. Tegelijk kwamen er nieuwe verkavelingen en bijkomende parochies.

Om de groeiende bevolking te bedienen, kocht pastoor Van der Velden in 1903 een houten kapel die tijdelijk als kerk diende. Die bleek al snel te klein. Architect Frans Mertens uit Borgerhout kreeg de opdracht om een volwaardige kerk te tekenen. Op een terrein tegenover de voorlopige kapel in de Betogingstraat werd een nieuwe kerk opgetrokken. De werken startten begin 1908 en op 12 december 1909 werd de kerk in gebruik genomen. In de daaropvolgende 20 jaar werd het interieur verder afgewerkt.

Architectuur en devotie

De parochiekerk van de Heilige Familie en Sint-Cornelius is gebouwd in neogotische stijl, met de Franse gotiek als inspiratiebron. Ze maakt deel uit van een samenhangend geheel met een devotiekapel, het kerkmeestershuis en de pastorie, allemaal ontworpen door Frans Mertens en gebouwd tussen 1906 en 1910.

Het gebouw valt op in de wijk. Met de toren en het hoge schip, die duidelijk boven de omliggende bebouwing uitsteken, bepaalt de kerk sterk het beeld van de buurt. Sint-Cornelius is de 2de patroonheilige van de kerk. Dat komt vermoedelijk omdat de parochie toen nog veel landbouw en slagerijen had. Hij werd vereerd als patroon van het hoornvee.

Interieur en artistieke aankleding

In het interieur springt vooral de beschildering van de koorsluiting in het oog, samen met de bijhorende glas-in-loodramen. De schilderingen onderscheiden zich door hun sobere, eigen stijl. Die lijkt eerder een volkse interpretatie van de rationele art nouveau dan de traditionele academische stijl. Centraal staat de Heilige Drievuldigheid, omringd door rijen biddende engelen in blauwe en gouden tinten.

De glas-in-loodramen beelden taferelen uit het leven van de Heilige Familie uit en sluiten aan bij de muurschilderingen. Ze werden ontworpen door door Louis Crespin en uitgevoerd door het atelier van Frans-David Crickx.