Tegelkamer Hotel Dubois

De opleiding Conservatie en Restauratie van de Universiteit Antwerpen biedt een grondige wetenschappelijke en praktijkgerichte vorming waarbij studenten zich kunnen specialiseren in verschillende materiaaldisciplines, waaronder keramiek. In de keramiekstudio werken studenten een volledig academiejaar rond echte objecten. Ze onderzoeken de materialiteit, schadeprocessen en historische context van keramiek en leren vervolgens gepaste conservatie- en restauratietechnieken toepassen. Een mooi voorbeeld van die aanpak is de restauratie van het historische kelderkeukentje van het voormalige huis ‘Scepter van Spagnien’, waar studenten vijf jaar bezig geweest zijn met de restauratie van 1600 beschilderde tegels.

Een verborgen schat onder het schoolcomplex

Het 17de-eeuwse pand ‘Scepter van Spagnien’ maakte samen met het aanpalende ‘Hotel du Bois de Vroylande’ ooit deel uit van de historische onderwijs- en kloostersite van de ‘Dames van het Christelijk Onderwijs’. Een bominslag in 1944 vernielde het voorhuis waarna het werd opgenomen in later bouwfasen, maar het kelderkeukentje bleef opmerkelijk genoeg intact. De ruimte vormt vandaag een zeldzaam voorbeeld van een volledig betegelde keuken die nog op haar oorspronkelijke plek bewaard bleef.

De wanden van het kelderkeukentje zijn volledig bekleed met tegels uit verschillende stijlperiodes. Omdat het om een gebruiksruimte ging, vulden bewoners ontbrekend tegels eenvoudig aan met stukken die ze op de rommelmarkt vonden. Dit verklaart de mix van stijlen en het charmante soms wat onregelmatige patroon. De oudste tegels zijn beschilderd met Delfts blauw, een keramiektechniek die rond 1600 ontstond als goedkoper alternatief voor het populaire Chinese blauwwitte porselein. De mangaankleurige tegels dateren uit de 18de eeuw en vormen vaak kleine taferelen van 2 of 3 tegels samen.

Een zorgvuldige restauratie

Toen de Dames het schoolgebouw verlieten werd een deel van het complex afgebroken voor een nieuw woonproject. Bij de ontwikkeling van de site bleven waardevolle historische elementen zoals ‘Hotel du Bois’, de gaanderijgevel uit 1739, het Sint-Barbargodshuis en ook het kelderkeukentje bewaard en geïntegreerd in het nieuwe geheel.

Het kelderkeukentje was aangetast door vocht en verzilting en was dringend aan restauratie toe. Zo’n 600 zwaar beschadigde tegels verhuisden naar het keramieklabo voor behandeling. De overige tegels werden ter plaatse gerestaureerd. Daarbij werd bewust niets gewijzigd aan de oorspronkelijke plaatsing: ondersteboven hangende tegels of onverwachte combinaties maken deel uit van het authentieke karakter van de ruimte.

De tegelkamer kreeg na de restauratie een herbestemming als ontmoetingsruimte voor de bewoners van de appartementen.