Waterbouwkundig laboratorium

Tussen 2019 en 2023 kreeg het Waterbouwkundig Laboratorium een grondige renovatie en doordachte uitbreiding, waarbij zorg voor het verleden hand in hand gaat met aandacht voor de toekomst. De historische gebouwen werden met respect behandeld en duurzaam hergebruikt, terwijl nieuwe architectuur de site opnieuw samenhang en helderheid geeft. Zo blijft het een plek waar al generaties lang kennis over water wordt ontwikkeld en gedeeld, verder leven én evolueren. Vakmanschap, onderzoek en ontwerp versterken elkaar hier zichtbaar.

Onderzoek in beweging

Het Waterbouwkundig Laboratorium is al meer dan 90 jaar een toonaangevend expertisecentrum dat onderzoekt hoe water zich gedraagt. Het ondersteunt overheden en organisaties met wetenschappelijk onderbouwd advies over kustzones, estuaria, havens en binnenwateren — in Vlaanderen en ver daarbuiten. Opgericht in 1933 en sinds 1939 gevestigd aan de Berchemlei, maakt het vandaag deel van het departement Mobiliteit en Openbare Werken van de Vlaamse overheid. De site is daarmee niet alleen een plaats van studie, maar ook van blijvende maatschappelijke relevantie.

Het laboratorium verrees op een bijzondere plek met een militair verleden. Het perceel heeft zijn vijfhoekige vorm te danken aan een voormalige lunet uit 1851–1852, gebouwd in afwachting van de Brialmontvesting. Nadien kende de site uiteenlopende functies: van krijgsslachterij tot opvangplaats voor oorlogsslachtoffers na de Eerste Wereldoorlog. Die gelaagde geschiedenis vormt de ondergrond waarop het latere onderzoekscentrum zich kon ontwikkelen.

Functionele architectuur

De bouw van het laboratorium startte in 1938 naar een ontwerp van architect B. Verboven. Het complex bestond uit twee haaks geplaatste hallen voor onderzoek met schaalmodellen van rivieren en estuaria, aangevuld met kantoren en werkplaatsen. De architectuur weerspiegelt de rationele visie van het interbellum: functioneel, helder en gericht op gebruik. Vanaf de jaren 1950 volgden uitbreidingen om nieuwe onderzoekstechnieken en grotere installaties mogelijk te maken. Zo groeide de site uit tot een gelaagd geheel, waarin verschillende bouwperiodes samenkomen zonder dat de oorspronkelijke functie verloren ging.

Vernieuwing met respect

De recente renovatie bracht opnieuw orde in die gegroeide complexiteit. Waardevolle gebouwen werden zorgvuldig gerestaureerd, terwijl verouderde structuren plaatsmaakten voor nieuwe ingrepen. Naar ontwerp van Achtergael Architecten verbindt een nieuwe kantoorlus en een nieuwe toren van 26 meter hoog vandaag de verschillende delen tot één leesbaar geheel. De nieuwe architectuur is eigentijds maar ingetogen, en versterkt het bestaande erfgoed zonder het te overschaduwen. Met een bijna-energieneutrale nieuwbouw en een groenere buitenruimte zet de site ook in op duurzaamheid.

Tekst: Viki Kruyniers

www.waterbouwkundiglaboratorium.be